AI-geletterdheid · AI Act artikel 4
AI-geletterdheid training, zoals de AI Act het bedoelt
Sinds 2 februari 2025 vraagt de AI Act dat organisaties die AI gebruiken werk maken van de AI-geletterdheid van hun mensen. Op deze pagina lees je wat dat precies betekent, wat er in juli 2026 veranderde, wie toezicht houdt en hoe je het aantoont. En hoe wij het per rol invullen: praktisch, op jullie eigen tools.
- Geldt ook voor het mkb
- Geen certificaat nodig
- Lezing € 2.450 · workshop € 4.500
2025
Sinds 2 februari geldt artikel 4 van de AI Act
2026
Sinds 27 juli een nieuwe tekst: maatregelen nemen
0
Certificaten verplicht. Vastleggen wat je deed wel
4
Stappen in de handreiking van de Autoriteit Persoonsgegevens
01 / Wat de wet vraagt
Wat vraagt artikel 4 van de AI Act?
Artikel 4 vraagt dat organisaties die AI-systemen maken of gebruiken maatregelen nemen voor de AI-geletterdheid van hun personeel en van anderen die namens hen met AI werken. Die maatregelen stem je af op de kennis, ervaring en opleiding van de mensen en op de context waarin de AI gebruikt wordt. Het geldt sinds 2 februari 2025.
De AI Act (Verordening (EU) 2024/1689) noemt twee rollen. De aanbieder maakt een AI-systeem of brengt het op de markt, zoals OpenAI, Microsoft of Anthropic. De gebruiksverantwoordelijke (in het Engels: deployer) gebruikt een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid. Gebruiken jullie ChatGPT, Copilot, Claude of een AI-functie in je boekhoudpakket, dan zijn jullie gebruiksverantwoordelijke. Artikel 4 geldt voor allebei.
AI-geletterdheid is breder dan 'weten hoe je prompt'. Het gaat om de kennis en vaardigheden om AI bewust en verantwoord in te zetten: wat kan het, wat kan het niet, waar zitten de risico's en wat betekent het voor de mensen over wie het gaat.
Artikel 4 maakt geen uitzondering voor het mkb. Een bedrijf van twaalf mensen dat Copilot gebruikt, valt er net zo goed onder als een multinational. Wel mag je het naar verhouding inrichten: een klein team met één tool heeft een ander plan nodig dan een organisatie die AI inzet bij sollicitaties.
01Voor wie
Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen. Dus ook als je 'alleen' ChatGPT of Copilot gebruikt.
02Over wie
Je personeel, maar ook ingehuurde krachten en dienstverleners die namens jou met AI werken.
03Hoe zwaar
Naar verhouding: afgestemd op kennis, ervaring, de context en het risico van wat je met AI doet.
04Sinds wanneer
2 februari 2025. In juli 2026 is de tekst aangepast, de plicht bleef.
02 / Wat er veranderde
Wat veranderde er in juli 2026?
Op 27 juli 2026 trad de Digital Omnibus over AI in werking (Verordening (EU) 2026/1744). Die herschreef artikel 4. De plicht bleef bestaan, maar is anders geformuleerd: je neemt maatregelen die AI-geletterdheid ondersteunen, en je hoeft niet te garanderen dat elke medewerker een bepaald niveau haalt.
| Tot 27 juli 2026 | Sinds 27 juli 2026 | |
|---|---|---|
| Kern van de plicht | Maatregelen om zoveel mogelijk te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid | Maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen |
| Voor wie | Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken | Ongewijzigd |
| Afstemmen op kennis, ervaring, opleiding en context | ✓ | ✓ |
| Een bepaald niveau per persoon garanderen | Niet expliciet geregeld | Uitdrukkelijk niet vereist |
| Hulp van Commissie en lidstaten voor kleinere organisaties | · | ✓ |
| Certificaat verplicht | · | · |
Bronnen: Verordening (EU) 2024/1689, artikel 4; Verordening (EU) 2026/1744 (Publicatieblad, juli 2026); Europese Commissie, vragen en antwoorden over AI-geletterdheid (2025). Samenvatting in gewone taal, geen juridisch advies. Wil je weten wat dit precies voor jullie organisatie betekent, raadpleeg dan een jurist.
03 / Toezicht
Wie houdt in Nederland toezicht op AI-geletterdheid?
Het toezicht op de AI Act ligt bij nationale markttoezichthouders. Volgens de Europese Commissie geldt hun toezicht en handhaving op AI-geletterdheid vanaf augustus 2026. In Nederland moet de Uitvoeringswet AI-verordening dat regelen. Die lag van 20 april tot en met 1 juni 2026 in internetconsultatie en was in oktober 2026 nog niet aangenomen.
In dat wetsvoorstel worden de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) de coördinerende toezichthouders. De AP is de beoogde toezichthouder op AI-geletterdheid; voor financiële instellingen zijn dat de AFM en DNB.
Kun je een boete krijgen?
Artikel 99 van de AI Act noemt geen eigen boetebedrag voor artikel 4; sancties laten de lidstaten aan hun eigen wet over. Het Nederlandse concept kiest voor herstel: de toezichthouder geeft een opdracht met een termijn, en pas daarna kan een last onder dwangsom volgen. Volgens het concept dus geen directe boete, maar het concept kan nog veranderen. Wacht er ook niet op: de plicht zelf geldt al, en regels als de AVG gelden gewoon naast de AI Act.
Wat de AP nu al zegt
De AP publiceerde twee handreikingen: Aan de slag met AI-geletterdheid (2025) en Verder bouwen aan AI-geletterdheid (oktober 2025). De kern is een cyclus van vier stappen die je blijft herhalen. Hieronder lees je hoe wij die invullen.
01Autoriteit Persoonsgegevens
Beoogd toezichthouder op AI-geletterdheid, en samen met de RDI coördinerend toezichthouder.
02RDI
Coördinerend toezichthouder en centraal contactpunt richting Europa.
03AFM en DNB
Voor financiële instellingen.
04Status
De Uitvoeringswet AI-verordening was in oktober 2026 nog niet aangenomen. Check de actuele stand bij de Rijksoverheid.
04 / Wat erbij hoort
Wat moet er minimaal in een AI-geletterdheid programma?
De wet schrijft geen lesprogramma voor. De Europese Commissie noemt in haar vragen en antwoorden (2025) wel vier dingen die je minimaal meeneemt. Daar bouwen wij elke training omheen.
01
Begrip van AI
Wat AI is, hoe het werkt, wat het goed kan en waar het de mist in gaat. Zonder jargon.
02
Jullie rol
Zijn jullie aanbieder of gebruiksverantwoordelijke? Voor de meeste organisaties het tweede.
03
De risico's van jullie systemen
Niet AI in het algemeen, maar de tools die jullie gebruiken, en waarvoor.
04
Afgestemd op de mensen
Wat iemand moet weten hangt af van rol, ervaring en wat er op het spel staat.
05 / Zo pak je het aan
In vier stappen, zoals de AP het beschrijft.
De handreiking van de AP beschrijft een cyclus van vier stappen die je blijft herhalen. Als randvoorwaarden noemt de AP onder meer betrokkenheid van de directie, budget, duidelijke verantwoordelijkheden en periodieke monitoring. Zo vullen wij de stappen in.
- 01
Identificeren
Week 1
Welke AI-systemen gebruiken jullie, wie werkt ermee en waarvoor? Een simpele lijst is genoeg om te beginnen. Vergeet de AI-functies in bestaande software niet.
- 02
Doel bepalen
Per rol
Wat moet iedereen weten, wat moeten dagelijkse gebruikers kunnen, en wat de mensen die bouwen of beslissen? Hoe hoger het risico, hoe dieper.
- 03
Uitvoeren
Lezing en workshops
Een lezing voor de hele organisatie, hands-on workshops per team op jullie eigen tools, en heldere spelregels in een AI-beleid.
- 04
Evalueren
Elk jaar of bij een nieuwe tool
Werkt het, gebruiken mensen het goed, en wat is er veranderd? Leg vast wat je deed en plan de volgende ronde.
06 / Per rol
Hoe NinA AI-geletterdheid per rol invult.
Een recruiter die AI gebruikt bij het selecteren van cv's heeft iets anders nodig dan een collega die zijn mail laat samenvatten. Daarom werken we per rol. Dit is hoe het er meestal uitziet.
| Iedereen | Dagelijkse gebruikers | Bouwers en gevorderde gebruikers | Directie en MT | |
|---|---|---|---|---|
| Wat ze moeten weten | Wat AI is, wat het niet is, en wat er niet in mag | Goed prompten, output controleren, veilig werken met data | Hoe workflows en agents werken, testen, grenzen en de mens in de lus | Kansen, risico's, jullie rol onder de AI Act en het AI-beleid |
| Format | Lezing of keynote | Hands-on workshop per team | Gevorderde workshop of training in het partnership | Workshop voor het MT, of de AI Quick Scan |
| Prijs | € 2.450 | € 4.500 per dagdeel | € 4.500 per dagdeel, of uit de uren van het partnership | € 4.500 per dagdeel, of € 6.000 voor de Quick Scan |
| Wat je vastlegt | Datum, deelnemers en onderwerpen | Plus de tools en spelregels die behandeld zijn | Plus welke systemen ze bouwen of beheren | Plus het AI-beleid en wie waarvoor verantwoordelijk is |
| Herhalen | Bij nieuw beleid of nieuwe tools | Jaarlijks of bij een nieuwe tool | Doorlopend | Jaarlijks |
Schuif opzij voor alle kolommen →
Alle bedragen exclusief btw, reiskosten binnen Nederland inbegrepen. Workshops voor 6 tot 15 deelnemers, circa 3 tot 4 uur.
07 / Hoe je het aantoont
Hoe toon je AI-geletterdheid aan?
Met een eenvoudige, eerlijke administratie. Een certificaat is niet nodig, schrijft de Europese Commissie. Interne registratie van trainingen en andere maatregelen volstaat. Wat je wilt kunnen laten zien:
- Een lijst van de AI-systemen die jullie gebruiken, en waarvoor
- Per rol wat mensen moeten weten, en waarom
- Wie welke training kreeg, wanneer, en over welke tools
- Jullie AI-beleid: wat mag, wat niet, en waar een mens controleert
- Wanneer je het opnieuw bekijkt
Dat past op een paar pagina's. Begin met het AI-beleid; hoe je dat opstelt lees je in AI-beleid opstellen. Wil je weten wat de AI Act verder voor jullie betekent, lees dan Wat de AI Act betekent voor je bedrijf.
Een e-learning die iedereen wegklikt, is ook een maatregel. Maar een team dat echt weet wat het doet, is beter voor je bedrijf. En voor je klanten.
08 / Oefen het zelf
Waar hoort een mens? Daar begint AI-geletterdheid.
Een AI-geletterd team weet bij elke taak welke rol AI krijgt: helpt het, keurt een mens goed, of doet AI het zelf? Kies een taak en kijk waar hij landt. Dit soort keuzes oefenen we in elke workshop.
Kies een taak
Mens
De mens doet het werk. AI blijft weg.
AI helpt
De mens doet het, AI levert een eerste versie of zoekt op.
Mens keurt goed
AI doet het werk, een mens controleert voordat het de deur uit gaat.
Volledig AI
AI doet het zelf. Een mens kijkt steekproefsgewijs mee.
Waar het landt: Mens keurt goed
AI zet het antwoord klaar met de juiste orderinformatie. Een medewerker leest mee en verstuurt: de toon en de uitzonderingen blijven mensenwerk.
De energie was voelbaar. Ons hele team liep naar buiten met concrete ideeën die we dezelfde week nog zijn gaan gebruiken.
Ons uitgangspunt
AI-geletterdheid is geen vinkje. Het is een team dat weet wat het doet.
Daarom trainen we op de tools die jullie echt gebruiken, met jullie eigen werk, en eindigen we met afspraken die mensen snappen. Het bewijs voor de AI Act komt dan vanzelf. Laat je niet gek maken. Start small.
09 / Vragen
Veelgestelde vragen over AI-geletterdheid.
Dit is uitleg in gewone taal, geen juridisch advies. Twijfel je over jullie situatie, schakel dan een jurist in.
Is AI-geletterdheid verplicht?
Ja. Artikel 4 van de AI Act verplicht organisaties die AI-systemen maken of gebruiken om maatregelen te nemen voor de AI-geletterdheid van hun personeel en anderen die namens hen met AI werken. Dat geldt sinds 2 februari 2025. Sinds 27 juli 2026 (Verordening (EU) 2026/1744) is de tekst anders geformuleerd: je neemt maatregelen, maar hoeft geen niveau per persoon te garanderen. Twijfel je wat dit voor jullie betekent, raadpleeg dan een jurist.
Sinds wanneer geldt de plicht tot AI-geletterdheid?
Sinds 2 februari 2025, tegelijk met het verbod op bepaalde AI-toepassingen. Op 27 juli 2026 trad de Digital Omnibus in werking (Verordening (EU) 2026/1744), die de tekst van artikel 4 aanpaste. De plicht bleef bestaan.
Geldt AI-geletterdheid ook voor het mkb?
Ja. Artikel 4 maakt geen uitzondering voor kleine bedrijven. Gebruikt je team ChatGPT, Copilot, Claude of AI in andere software, dan valt je organisatie eronder. Je mag het wel naar verhouding inrichten: een klein team met één tool heeft een eenvoudiger plan nodig dan een organisatie die AI gebruikt bij sollicitaties of kredietbeslissingen.
Wie houdt toezicht op AI-geletterdheid in Nederland?
Volgens het wetsvoorstel Uitvoeringswet AI-verordening wordt de Autoriteit Persoonsgegevens de toezichthouder op AI-geletterdheid, met de AFM en DNB voor financiële instellingen. De AP en de RDI worden coördinerende toezichthouders. Die wet was in oktober 2026 nog niet aangenomen.
Kun je een boete krijgen als je niets aan AI-geletterdheid doet?
De AI Act zelf noemt geen boetebedrag voor artikel 4; sancties regelen de lidstaten. Het Nederlandse concept van de Uitvoeringswet kiest voor herstelsancties: eerst een opdracht met een termijn, daarna eventueel een last onder dwangsom. Dat kan nog veranderen in het wetgevingsproces. Wacht er niet op: de plicht zelf geldt al sinds februari 2025. Voor een oordeel over jullie situatie raadpleeg je een jurist.
Heb je een certificaat nodig voor AI-geletterdheid?
Nee. Volgens de Europese Commissie is een certificaat niet verplicht en volstaat interne registratie van trainingen en andere maatregelen. Leg vast welke AI-systemen jullie gebruiken, wie welke training kreeg en wanneer, en wat jullie AI-beleid is.
Geldt het ook voor ingehuurde krachten en uitzendkrachten?
Ja. Artikel 4 gaat over je personeel en over anderen die namens jou AI-systemen gebruiken. De Europese Commissie noemt daarbij uitdrukkelijk ingehuurde krachten en dienstverleners. Neem ze dus mee in je plan, of maak afspraken met hun werkgever.
Is één e-learning genoeg?
Het telt als maatregel, maar het is mager als het voor iedereen dezelfde module is. De wet vraagt dat je het afstemt op kennis, ervaring en context. Een recruiter die AI gebruikt bij selectie heeft meer nodig dan iemand die zijn mail laat samenvatten. Combineer daarom een basis voor iedereen met verdieping per rol.
Wat kost een AI-geletterdheid training bij NinA?
Een lezing voor de hele organisatie kost € 2.450 en een hands-on workshop per team € 4.500 per dagdeel, exclusief btw en inclusief reiskosten binnen Nederland. Binnen het AI Partnership zitten workshops in het traject. We stemmen de inhoud af op de rollen en tools in jullie organisatie.
Geven jullie juridisch advies over de AI Act?
Nee. We leggen uit wat de AI Act vraagt en helpen het praktisch in te richten: trainingen, spelregels en een overzicht van jullie AI-gebruik. Voor een juridisch oordeel over jullie specifieke situatie verwijzen we naar een jurist of advocaat.
Verder lezen
- Wat de AI Act betekent voor je bedrijfRisicocategorieën, verplichtingen, de tijdlijn en een checklist voor het mkb.
- AI training voor medewerkersLezing, workshop of training in het partnership: alle formats op een rij.
- AI-beleid opstellenWat er in een AI-beleid hoort, en hoe je het kort en bruikbaar houdt.
Regel AI-geletterdheid zonder papieren tijger
In een kwartier brengen we in kaart welke rollen en tools er bij jullie zijn, en welke combinatie van lezing en workshops past.
01
Kennismaking
Een kwartier, vrijblijvend. Waar loopt het werk vast en wat wil je bereiken?
02
AI Quick Scan
Eén dag bij jullie op locatie. Binnen een week een business case en een roadmap.
03
AI Partnership
Een vast team dat bouwt, traint en elke maand laat zien wat het oplevert.
160+ organisaties · Sessies gewaardeerd met een 9,3 · Vanuit Amsterdam